هر زخمی که بر تن داری فسیل یک خاطره است!

عوارض استرس و فکر زیاد؛ چه زمانی بدن و روان شما هشدار می‌دهد؟

پای ارتباط ذهن و بدن در میان است

درد روان‌تنی زمانی اتفاق می‌افتد که افراد، علائم جسمانی و دردهایی را تجربه می‌کنند که دلیل پزشکی مشخصی ندارند و به‌نظر می‌رسد تحت تاثیر وضعیت روانی و احساسی فرد به‌ وجود آمده‌اند. یعنی زمانی‌که استرس عاطفی و روانی، شما را از لحاظ جسمی هم بیمار می‌کند.

آیا تابه‌حال به‌دلیل تحمل استرس و اضطراب زیاد، احساس بیماری کرده‌اید؟

در رو‌زها و ماه‌های اخیر، بسیاری از افراد جامعه درحال تجربه‌ی ترومای جمعی هستند. شرایط اجتماعی دچار تنش شده؛ به دلیل جنگ اخیر و فشارهای اقتصادی و شرایط اجتماعی و سیاسی کشور جو روانی سنگینی بر مردم حاکم شده است.

ترس از فشار اقتصادی ناشی از تورم و هول و ولای نگرانی از شرایط اجتماعی و سیاسی آینده‌ی کشور، اضطرابی بود که همه‌ی‌ مردم آن را تجربه کردند. از دست دادن تمرکز، دل‌شوره، تپش قلب، تعریق کف‌دست و تنگی‌نفس، از علائمی است که معمولا در چنین شرایطی تجربه می‌شوند.

اما وضعیت زمانی ناامیدکننده ‌‌می‌شود که علاوه بر این علائم، از دردهای آزاردهنده‌ی بدنی نیز رنج ببرید؛ دردهایی که دیگران حتی باور نمی‌کنند که واقعی هستند! دردهای مزمنی مثل سردرد، کمردرد یا معده‌درد از راه می‌رسند و ظاهرا پایانی هم برای آن‌ها وجود ندارد؛ حتی با مصرف دارو.

قصه معمولا با مراجعه به پزشک، پس از یک درد و ناراحتی مداوم جسمی شروع می‌شود.

هنگامی که پزشک، تمام دلایل طبی ممکن برای درد را یک‌به‌یک بررسی و سپس رد می‌کند و نمی‌تواند علت فیزیکی مشخصی برای آن بیابد، معمولا فرد را به کلینیک‌های روان‌شناسی ارجاع می‌دهد!

اکثر ما گاهی این نوع علائم سایکوسوماتیک (روان‌تنی) را تجربه کرده‌ایم که اغلب واکنش بدن به شرایط پراسترس بوده است.

اما شاید برایتان سوال باشد، واقعا چه اتفاقی می‌افتد:

• اگر این علائم به یک روتین روزمره تبدیل شده و موجب تداخل در زندگی ما ‌شوند؟
• اگر تمام فکر و ذکر ما شوند و دائما درباره‌شان دل‌‌مشغولی داشته‌باشیم؟
• اگر دلایل مشخص بدنی برای علائم وجود نداشته‌باشد، آیا درد واقعا وجود دارد؟
• مهم‌تر از همه، چگونه علائم روان‌تنی را از مسائل جدی پزشکی تشخیص دهیم؟

پس بیایید به پدیده‌ی «اختلالات روان‌تنی» و آنچه باید راجع به درمانش بدانید، نگاهی بیندازیم!

درد روان‌تنی چیست؟

درد روان‌تنی زمانی اتفاق می‌افتد که افراد، علائم جسمانی و دردهایی را تجربه می‌کنند که دلیل پزشکی مشخصی ندارند و به‌نظر می‌رسد تحت تاثیر وضعیت روانی و احساسی فرد به‌ وجود آمده‌اند.

یعنی زمانی‌که استرس عاطفی و روانی، شما را از لحاظ جسمی هم بیمار می‌کند. گاهی اوقات ممکن است ازعلائم و بیماری‌های روان‌تنی، مفاهیم منفی نیز برداشت ‌شود. برای مثال، دیگران ممکن است به‌شما بگویند: ناراحتی را که تجربه می‌کنید «فقط در ذهن شماست.» درحالی‌که وقتی صحبت از علائم روان‌تنی می‌شود، در واقع پای «ارتباط ذهن و بدن» درمیان است.

علائم فیزیکی کاملا واقعی هستند و گاهی اوقات می‌توانند بسیارمهم و نیازمند پیگیری فوری باشند.

البته تجربه‌ی هر از گاهِ علائم روان‌‌تنی، لزوما به این معنی نیست که مبتلا به اختلال روان‌‌تنی هستید.

انجمن روان‌پزشکی آمریکا (APA) که مرجع تشخیص‌ اختلال‌های روان‌شناختی است، توضیح می‌دهد که برای تشخیص‌ اختلال روان‌تنی، فرد مبتلا، علاوه بر علائم جسمانی باید «افکار، احساسات، نگرانی‌ها و رفتارهای مرتبط با علائم فیزیکی» را نیز برای مدت قابل‌توجهی تجربه کرده‌باشد. درنهایت، تشخیص دقیق این اختلال، برعهده‌ی متخصص روان‌شناس یا روان‌پزشک است.

چرا دچار دردهای روان‌تنی می‌شویم؟

علائم روان‌تنی معمولا در مواجهه با سطوح متوسط تا زیاد استرس، اضطراب یا حتی افسردگی ایجاد می‌شوند.

به‌بیان ساده، این پدیده نوعی اختلال در سبک ارتباط ذهن با بدن بوده که می‌تواند نشانگر انباشت تروماها و خاطرات تلخِ حل‌نشده باشد.

نقش اضطراب در دردهای روان‌تنی چیست؟

هنگامی که برای مدت نسبتا طولانی در شرایط اضطراب‌آوری مثل شرایط امروز جامعه قرارگرفته و دائما در معرض شنیدن اخبارمنفی هستید، بدن شما هورمون‌هایی مانند آدرنالین و کورتیزول ترشح می‌کند.

این هورمون‌ها لزوما بد نیستند و درواقع، هورمون‌های مسئول پاسخ «جنگ یا گریزند» که وقتی احساس اضطراب می‌کنیم، به‌صورت طبیعی توسط بدن ما ترشح شده و به‌ما کمک می‌کنند تا به‌سرعت از خود در برابر خطر محافظت کنیم.

نوعی استرس به‌نام  (Eustress)به استرس مثبتی اشاره دارد که به‌ما انگیزه می‌دهد تا صبح‌ها از رختخواب بلند شویم و با نشاط کافی به‌سراغ کارهای روزانه‌ی خود برویم.

اما زمانی که در اثر مواجهه‌ی طولانی‌ با عوامل استرس‌زا، مقادیر بیش ازحد هورمون‌های استرس ترشح می‌شوند، می‌توانند علائم ناراحت‌کننده‌ای مانند: مشکلات گوارشی، مشکلات قلبی (از جمله افزایش فشار خون، تنگی‌نفس و درد قفسه‌ی سینه) و همچنین بسیاری از دردهای روان‌تنی را ایجاد کنند.

هورمون‌های استرس همچنین می‌توانند باعث نوسان سطح سروتونین و تضعیف سیستم ایمنی بدن شوند که هردو می‌توانند بیماری‌های جسمی را ایجاد یا تشدید کنند.

علائم و نشانه‌های درد روان‌تنی چیست؟

در مورد علائم  و دردهای روان‌تنی، درک دو اصل اساسی مهم است:

• اول: علائم روان‌تنی می‌تواند از فردی به فرد دیگر بسیار متفاوت ‌باشد و حتی علائم شخص ممکن است روز‌به‌روز یا سال‌به‌سال تغییر کند.

• دوم: تنها زمانی می‌توانید مطمئن باشید مشکل شما ماهیت روان‌تنی دارد که یک پزشک متخصص، سایرعلل جدی بدنی را رد کرده و هیچ دلیل واضح فیزیکی برای شما قابل تشخیص نباشد.

برخی از علائم روان‌تنی با بیماری‌های جدی همپوشانی دارند؛ به‌همین دلیل، مهم است که ابتدا از لحاظ پزشکی بررسی شوید.

برخی از رایج‌ترین علائم عبارتند از:

• معده‌درد یا حالت تهوع.
• مشکلات گوارشی (یبوست، اسهال، نفخ و گاز شکم).
• تپش قلب، تنگی‌نفس، تعریق کف‌ِدست.
• درد قفسه‌ی سینه.
• افزایش فشار خون.
• سردردهای مزمن و تکرارشونده.
• مه مغزی (ناتوانی در تمرکز و توجه).
• درد گردن، کتف، شانه یا کمر.
• انواع دردهایی که مزمن می‌شوند.

دردهای روان‌تنی چگونه درمان می‌شوند؟

درست است که زمان به‌عقب برنمی‌گردد و اتفاقی که رخ‌داده را نمی‌شود به‌حالت قبل بازگرداند، اما می‌توان ردپای به‌‌جامانده از اتفاقات ناخوشایند را کم‌رنگ‌تر کرد!

مراجعه به متخصص

قدم اولِ درمان دردهای مزمنِ بی‌علت، معمولا مراجعه به پزشک است.

اگر به پزشک مراجعه کرده‌اید و برای علائم یا بیماری‌های شما ماهیت روان‌تنی تشخیص داده شده، چند راهکار وجود دارد:

- اگر پزشک تشخیص‌دهد که با چالش‌ مهم سلامتِ ‌روانی روبه‌رو هستید، احتمالا شما را به یک متخصص سلامتِ ‌روان ارجاع می‌دهد.

یک روان‌درمانگر یا مشاور می‌تواند کمک کند تا مشخص‌کنید کدام تروما باعث اضطراب شما شده و روش‌هایی را برای مدیریت احساساتتان پیشنهاد می‌کند تا شدت دردهای روان‌تنی کمتر شود. این نوع روش درمان، می‌تواند از انواع روان‌درمانی‌های مبتنی بر پردازش تروما باشد.

به‌تشخیص روان‌درمانگرتان، گاهی ممکن است لازم باشد علاوه بر روان‌درمانی تحت نظر روان‌پزشک، دارو نیز مصرف کنید.

- در کنار صحبت با یک درمانگر یا مشاور، با اعمال برخی تغییرات ساده در سبک زندگی خود، می‌توانید استرستان را مدیریت کنید. از جمله:

تنظیم اضطراب از طریق ذهن‌آگاهی:

با انجام روتین تمرینات مایندفولنس یا ذهن‌آگاهی مثل تکنیک تنفس شکمی، می‌توانید هنگام تجربه‌ی استرس، سیستم عصبی خود را تا حدودی آرام کنید.

همچنین انجام تمرین مدیتیشن، به‌خصوص مدیتیشن‌های متمرکز بر احساسات، باعث افزایش آگاهی از آنچه‌ در بدن می‌گذرد شده، که خود از مهم‌ترین عوامل تنظیم اضطراب و بدن‌آگاهی است.

بدن‌آگاهی یکی از مهم‌ترین گام‌های درمان‌بخش دردهای روان‌‌تنی است.

ژورنالینگ یا روزنوشت:

ا‌ختصاص وقتی برای تامل و نوشتن به‌صورت روزانه، روشی عالی‌است برای کشف احساسات خود و پیوند دوباره با جوهره‌ی خویشتن.

ورزش‌کردن:

ورزش‌های هوازی یا حتی یک پیاده‌روی سریع روزانه می‌تواند به‌شما در مدیریت استرس کمک کند. ورزش روزانه با تنظیم سطح سروتونین و دوپامین در مغز، باعث تنظیم خُلق، مدیریت اضطراب و درنتیجه، کاهش دردهای بدنی می‌شود.

با بدنمان مهربان‌تر باشیم و به‌یاد داشته ‌باشیم که بدن هرگز دروغ نمی‌گوید.